*Олон улсын нислэгүүд нэмэгдэх тусам, залуу зорчигч олширсон, техник технологи ихээхэн хөгжсөн энэ үед анхаарах зүйл нэмэгдсээр байна. Ялангуяа алтны экспорт, мансууруулах бодисын тээвэрлэлтэд онцгой анхаарах шаардлагатай. Бид хамгийн ихдээ 5.4 кг жинтэй хар тамхи илрүүлж байсан нь манай улсад орж ирсэн хамгийн их хэмжээний хар тамхи. Одоо алтыг хууль бусаар авч гарах гэсэн тохиолдол байнга гардаг болсон.

*Хамгийн сүүлд л гэхэд байгалийн шүрийг мэдүүлэхгүй хил давуулахыг завджээ. Ийм нөхцөлд гаалийн байгууллага шууд эрүүгийн хэрэг үүсгэх эрхгүй. Хуулиараа хойшлуулшгүй ажиллагаа зохион байгуулж, биет баримттай болгоод цагдаа руу шилжүүлсэн байна. Гэвч хэргийг хэрэгсэхгүй болгоод буцаажээ. Тэгэхээр ердөө л татвараа авах төдийгөөр ажил хийж чадсан. Шүр, алт, мөнгө, монет эдлэл, гар утас гээд үнэлгээтэй эдлэл аль ч хилээр орж ирэх нь бий. Ингэхдээ орох урсгалд татвараас зайлсхийх магадлал илүү ажиглагддаг. Гарч байгаа урсгалын тухайд гадаад иргэн хуулийн сайн мэдлэггүйгээс болж зөрчил гаргах нь бий.

*Археологийн олдворыг мэдсээр байж хил дээр мэдүүлэхгүйгээр нэвтрүүлдэг нь хуулиа санаатай зөрчиж байгаа хэрэг гэж үздэг. Хуучин судар, бурхан, бумба гээд шашны эд зүйлсийг гадаадын иргэд зөөх сонирхолтой. Буянт-Ухаагийн гаалийн газрын байцаагч нэг гадаадын иргэнээс хүрэл бумба, мөнгөн аягатай хамт хураасан аж. Бөөн ажил, шинжилгээ, судалгаа явуулсаар байгаад үзтэл 1336 оны хосгүй үнэт бүтээл байсан юм. Хэн ч мэддэггүй, түүхийн эрдэмтэд л судалж байж гаргаж ирнэ. Тэгэхээр энэ төрлийн бараа, эд хөрөнгийн бүртгэл гэсэн зүйл Монголд байдаггүй. Байлаа гэхэд хувь хүнд хадгалагддаг зүйлийг бүртгэдэггүй юм байна.

*Өнгөрсөн онд хонгконг иргэний гаргасан өөр нэг хэрэг бол цэвэр археологийн хосгүй олдвор. Одоо манай улсад байдаггүй дун хясааны чулуужсан биетийг гаргах гэсэн. Түүнийг саатуулж, шинжилгээ хийлгээд үзтэл бараг Юрийн галавын үед хамаарах, 475 сая жилийн настай эд болж таарсан. Тэгэхээр гаалийн байгууллага монгол, гадаад иргэнийг саатуулах ямар ч эрх зүйн зохицуулалтгүй учраас явуулчихдаг. Тэр байтугай хүний бичиг баримтыг ч авч үлдэх боломжгүй. Эргээд хосгүй олдвор хил давуулах гэсэн хууль зөрчигчийг илрүүлж хэргээр мөшгих, хариуцлага тооцох гэхээр тэр хүн аль эрт хил давчихсан, олдохоос өнгөрсөн байдаг. Энэ бол маш том хүндрэл.

*Тээвэр зуучийн үйл ажиллагаа эрхэлдэг “Глобал ворлдвай” компанийн хууль бусаар хоосон чингэлэг дотоод хэрэгцээнд гаргаж байгаа гэх мэдээллийн мөрөөр Эрүүгийн цагдаагийн газартай хамтарсан шалгалт хийхэд 379 чингэлгийг бүрдүүлэлтгүй худалдсан үйлдэл илрүүлжээ. Улмаар 112 сая төгрөгийн нөхөн бүрдүүлэлт хийж 33 сая төгрөгийн торгууль нөхөн төлүүлсэн аж.

*Сүхбаатар аймгийн Бичигт дэх гаалийн хороонд бүрдүүлэлт хийгдсэн төрөл бүрийн даавуу, хулдаас, гялгар уутны бэлдэц бүхий бараатай хоёр ачааны автомашиныг отолт хийн шалгаж 94.7 сая төгрөгийн татвар нөхөн төлүүлж, 28.4 сая төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ авчээ.

*Буянт-Ухаа гаалийн газрын Карго терминалд “ОМ-224” аяллын Бээжин-Улаанбаатар чиглэлийн нислэгээр ирсэн 2.5 тонн ачааг гаалийн хяналтын бүсээс зөвшөөрөлгүй авч гарсан зөрчлийг илрүүлж, эзэн холбогдогчийг тогтоож, 358.8 сая төгрөгийн татвар нөхөн төлүүлж, 55.6 сая төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ авчээ.