“ Handelsblatt” бол 1946 онд байгуулагдсан өдөр тутмын сонин. Өдгөө Германы тэргүүлэх өдөр тутмын элит хэвлэл хэмээн зүй ёсоор тооцогдож, дэлхий дахинаа энэ хэвлэлийг уншдаг гэнэ. Тус сонины сэтгүүлч Томас Тума гэгч нөхөр Швейцарийн Давос хотноо эдийн засгийн чуулга уулзалтын үеэр ажиллаж байхдаа “Монголын үдэш”-ээр санамсаргүй ороод гарчээ. Тэгээд л сэтгэгдлээ бичиж дэлхий нийтээр цацаж орхиж.

Магтаад ч байгаа юмуу, матаад ч байгаа юмуу ямар ч байсан дэлхийн эдийн засаг тэр тусмаа, Ази Европын талаар даацтай нийтлэл бичдэг гэж манай хоёр хөршид танигдсан энэ нөхөр Монгол гэдэг улсын талаар огт ойлголтгүй явж байсан нь бичсэн зүйлээс нь илт харагдах. Магадгүй манайхнаас хэн нэгэн нь алдарт Мугабейн улсаар ороод гарсан бол иймэрхүү зүйл биччих л байх.

“Та төгрөг гэж мэдэх үү?” гэх түүний сурвалжлага гэх үү, нийтлэл гэх үү бичсэн мэдээлэлд нь “ Дэлхийн эдийн засгийн форумын далбаан доор хөгжиж буй энэ орон өөрийгөө сурталчилж байгаа нь танд инээдтэй санагдаж болно. Надад ч тэгж санагдсан бөгөөд бас энэ орой Монгол Улсын Засгийн газар хагас жилийнхээ маркетингийн төсвөө зарлагадсан байx гэж бодогдов” хэмээн эхэлсэн нь эдийн засгийн хямралтай гэх энэ үед түмэн олныг бухимдуулав. “Дотуур өмдтэй” бүсгүйчүүд дагуулж явсан хэрэгт “номер нэг” маань ч унаж байгаа харагдлаа. Томас Тумагийн бичсэнчлэн “дэлхий даяар тоодоггүй бас мэдэхгүй” улсын маань Ерөнхийлөгч муу сайн хэлүүлсэн ч Швейцарьт “Монголын үдэш” зарлаад амжжээ. Тумагийн анхаарлыг татсан зүйл нь мэдээж дэлхийд хоёрт жагсдаг газар нутаг. Сонирхолтой байгаль маань. Бас Чингис хаан. Лейпцигт сургууль төгссөн Чинаагийн Галсан,  Монгол Улсын ардчилсан Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж гэнэ.
 Монголын Цахилгаан мэдээ агентлагийн вэб хуудаснаа Томас Тумагийн бичсэнийг орчуулан тавьжээ. Үнэндээ тэндээс сайхан зүйл юу ч олж харсангүй. Бодвол бидэнд “муу”-гаа эртхэн мэдэж аваарай л гэж орчуулж тавьсан бололтой. Ингээд тэрхүү нийтлэлийн зарим хэсгээс хамт сонирхоё.
“Монгол Улсын нийт хүн ам Берлин хотын хүн амаас нэг их илүү гарахгүй. Гэхдээ л  бодоод үз дээ, Берлин хотыг танилцуулах сурталчилгааны үдэш хотын захирагчийн хамт Холливудын од зогсож байна гэж хэзээ ч төсөөлөгдөхгүй. Гэтэл энд "Tiger & Dragon" киноны од өөрийн найз олон улсын автомашины холбооны дарга Жан Toдтой одоо ч зогсож л байна. Ийм хэмжээний од магадгүй Монгол Улсын маркетингийн жилийн төсвийн нөгөө үлдсэн хувийг залгисан биз. /Эхний хэсгийг нь Давост сурталчилгаа хийхэд зарцуулсан/  Гэхдээ хэнд хамаатай билээ дээ.  Одоо, Ц.Элбэгдоржийг индэрт гарч "Монгол руу явах цаг болсон" уриан доор улсаа сурталчлах хүртэл бүгд л түүнтэй цуг инээлдэнэ. 

Урьд хэзээ ч сонсож байгаагүй ч, магадгүй маргааш биш өнөөдөр гэрт амьдарч үзэх ч юм уу. Гэхдээ л өнөөдөр гэхээс нөгөөдөр л очиж үзэх нь дээр байх. Магадгүй эхлээд амралтаа Монголд өнгөрөөсөн нь дээр байх. Ямартай ч бага төгрөгөөр диваажинд очно гэсэн үг. Энэ үдэш надад таалагдсан эсэхийг Онон / “Монголын үдэш”-ийг зохион байгуулагч/  эцэст нь асуув. Таалагдах? Мэдээж хэрэг, урам зориг хайрласан нь үнэн. Мөн Монгол Улс бол очиж үзэх газруудын нэг. Баярлалаа, Ц.Элбэгдорж танд! Баярлалаа, Онон чамд! Сайхан эмэгтэй болон архиар амжилттай сурталчилгаа хийж болдог гэдгийг баталсан орой байлаа” гэж бичжээ.
 Яахав ээ бас “ сайхан эмэгтэй болон архиар амжилттай сурталчилгаа хийж болдгийг баталсан орой” гэж тодотгохыг бодоход Тума сэтгүүлч Монголын тухай амжилттай ойлголттой үлдсэн бололтой.
Бид өөрсдийгөө Монгол бол дэлхийг байлдан дагуулсан, баатарлаг үндэстэн хэмээн дөвийлгөдөг болохоос дэлхийн тэргүүлэх сонины сэтгүүлч бидний тухай ийм л ойлголттой байна. Магадгүй тэр өнөөх Мугабейн Зимбабве улсын талаар биднээс ч илүү ойлголттой. Тэгэхээр дэлхийд биднийг ингэж сурталчилж байгааг орчуулж тавиад байлгүй дэлхийд бид өөрсдийгөө хэрхэн сурталчилж болох тухай эхлээд эргэцүүлье.

Ч.Сайханбилэг сайдын менежмэнт

Санхүүгийн хямрал юунаас үүдэлтэй билээ. Хөрөнгө оруулагч нар нүүрээ бууруулснаас гэдгийг надаар хэлүүлэлтгүй хэн бүгд мэднэ. Тэрээр 2014 оны сүүлчээр Ерөнхий сайдаас томилогдсон даруйдаа дотоодоосоо илүү гадаад сурталчилгаа, гадаадын хөрөнгө оруулагч нарт анхаарал хандуулж эхэлсэн нь үнэхээр илт харагдаж байлаа. Цагаан сарын дараахнаас эхлээд манай Ерөнхий сайд чинь Монголд байдаг хүн үү гэж хэлүүлтлээ “гадуур” гүйсэн. Япон, Арабын Эмират, ИБУИВУ, АНУ, ОХУ, Хятад, Давос гээд долоон сарын дотор долоон улсад айлчилж, Монголын тухай, эдийн засгийн талаар зогсолтгүй танилцуулга хийж BBC, CBNC, Bloomberg, Reuters, Financial Times, New-York Times зэрэг хэвлэлүүдэд ярилцлага өгч байсныг бид бүгд анзаарч л байлаа. Үнэндээ энэ бол Монголын талаарх эерэг имижийг бүрдүүлэхэд хамгийн чухал “сурталчилгаа” болж байсныг анзаарахаас өөр аргагүй. Цаасан хэвлэл халагдаж байна гэдэг ч өнөөдөр хөрөнгө оруулагчдын хувьд өглөө бүр халуун кофенийхоо хачир болгодог уламжлалт ёсон халагдаагүй байна. Тэдний ачаар өнөөх Томас Тумагаас бусад нь Монголын тухай, эдийн засгийн өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар тодорхой мэдээлэл авч байсан гэж итгэе. Харин өнгөрсөн оны сүүлээс эхлэн Ерөнхий сайдын энэ эрч буурсан. Тогоон доторх хэрүүл ихэсч, халаасан доторх мөнгө багассантай л холбоотой байх. Гэхдээ хэрвээ Монгол гэдэг нэрийг хөрөнгө оруулагчдад таниулья гэвэл сэтгүүлчид хамгийн түрүүнд  чухал үүрэгтэй оролцдогийг хөгжиж буй болоод хөгжсөн орны туршлагууд бидэнд бэлээхэн харуулаад өгч байна.  Гол нь Ч.Сайханбилэг хаагуур юу хийж яваад ирэв гэдгийг дараагийн сонгуулийн тухай бодож, зөвхөн монголчуудад сайн сайхан болж харагдахын тулд мэдээлэх шаардлагагүй. Ч.Сайханбилэг юуг зорьж, юунд тэмүүлж, яах гэж “тэнээд” байна вэ гэдгийг дэлхий нийтэд л цацах хэрэгтэй. Магадгүй 10 сэтгүүлч дагуулж явснаас тавыг дагуулаад тавынх нь зардлаар Монгол сэтгүүлчийн бичсэн нийтлэлийг гадаадын хэвлэлүүдэд тавих тэр л орон зайг бүрдүүлэх нь чухал болоод байгаа юм. Эсвэл Монголын тухай мэдээлэх хүсэл нь оволзоод буй тэр л гадны сэтгүүлчийг онилж санал тавья.

Ганц сэтгүүлчтэй явсан Давос

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн хувьд өнгөрсөн сарын сүүлээр Давосын чуулганд оролцохдоо хэвлэлийн багтаа ганцхан сэтгүүлч багтаажээ. Учир нь зардал мөнгө хэцүү байхад хамгийн танаж болох зардал нь сэтгүүлчдээ цөөлөх гэж үзсэнийх биз. Харин түүний оронд сайхан эмэгтэй, сайн архиа хангалттай авч явсан нь дээр  гэж зохион байгуулагчид үзсэн биз. Тэгсний ачаар Томас Тума мэтийн сэтгүүлч дээрх нийтлэлийг бичихэд хүрсэн ч байж болох. Харин ганц сэтгүүлч маань зөвхөн монголчууддаа, тэр тусмаа Үндэсний телевиздээ зориулж нэвтрүүлэг, мэдээ бэлтгэх зорилготой л очиж. Түүний мэдээллийг хэн ч цааш нь орчуулж хүргэхгүй. Хүсэхгүй. “МОНЦАМЭ”-гийн хувьд Давост зохион байгуулсан “Монголын үдэш”-ийн талаар гадны сэтгүүлчид юу бичиж вэ гэж сонирхсон болохоос манай сэтгүүлч юу бичсэн бэ гэдгийг гадагш нь цацах сонирхол байсан гэдэгт итгэхгүй л байна үнэндээ.
Цаашдаа эдийн засагт нэмэх цэнэг нэмэхийн тулд дэлхийд бид нэмэх мэдээлэл цацах нь чухал баймаар. Удахгүй АСЕМ болно хэмээн хөөрцөглөж, хэдэн сэтгүүлч энэ өдрүүдэд ирэх вэ гэж тоолж суухаасаа өмнө хэрхэн Монголын тухай мэдээллийг дэлхийд тасралтгүй цацаж болох вэ гэдэг гарцаа л эхлээд мэдэрч мэдэж авах нь хэрэгтэй мэт санагдах.
Тэгэхээр эхлээд дотоодынхоо хэдэн хэвлэлийг тэр тусмаа хэдхэн сэтгүүлчээ ашиглаад сурчих л даа. Тэгээд дараа нь гадны сэтгүүлчид Монголд ирж, Монголын тухай юу бичихийг хүлээе.