УИХ-ын гишүүн С.Баярцогттой “Оюу толгой”-н гэрээ тойрсон зарим асуудлын талаар ярилцлаа.

-Саяхан Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн гуай “Оюу толгой”-н гэрээнд сэтгэл дундуур явдгаа илэрхийлж, таныг УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатартай энэ асуудлаар мэтгэлцэх үеэр олон нийтэд буруу мэдээлэл өгсөн тухай ярьсан. Үүнд та ямар тайлбар өгөх вэ?
-Би тэр ярилцлагыг үзэж амжаагүй байна. Гэхдээ хүмүүсээс энэ талаар сонссон л доо. Д.Бямбасүрэн гуайд хүндэтгэлтэй ханддаг.  “Оюу толгой”-н гэрээний тухайд зарим хүн мэдээлэлгүй, буруу ойлголттой байгаа. Би өөрийнхөө ярьсан зүйлийг дахин нотлох боломжтой. Ярьсан зүйлдээ ч итгэлтэй байна. Хүмүүс энэ гэрээг маш бага уншсан, бага мэдээлэлтэй хэрнээ дүгнэлт хийж буйд гайхаж л  байна. Д.Бямбасүрэн гуайн ярьсан зүйлийг би шүүмжилж, ямар нэг тайлбар хийх нь утгагүй.

-“20 мянган хувьсагч гэж дэлхий дахинд байхгүй. Монголд хамгийн олон хувьсагчтай программыг би зохиосон юм” гэж Д.Бямбасүрэн гуай ярьсан. Энэ тухайд?
-Бямбасүрэн гуайн ярьсан зүйл зөв, буруу гэж би дүгнэхгүй. Судалгаанд үндэслэж хийсэн юмаа хэлсэн. Хувьсагч гэдгийг дэлхий нийт юу гэж ойлгодог, яагаад 20 мянган хувьсагчтай гэж хэлснээ тайлбарлаж өгч болно. Гэхдээ энэ нь хэн нэгнийг буруутгах гэсэн зүйл биш. Бямбасүрэн гуайн өмнө нь хэвлэлүүдэд өгсөн ярилцлагыг уншиж байсан л даа. Гэрээг уншаагүй байж дүгнэлт хийж ярьсан байна билээ.  Тэр болгонд нь хариу тайлбар өгөх шаардлагагүй.

-“Оюу толгой”-н гэрээг өөрчлөх шаардлагатай гэж хэлэх улстөрч олон байна. Гэрээнд өөрчлөлт оруулах эсэх талаар та ямар байр суурьтай байна вэ?
-Гэрээний талаар ойлголтын зөрүү маш их байна. Гэрээ хийсэн түүх, гэрээ, гэрээний хэрэгжилт гэсэн гурван зүйлийг ялгаж, салгаж ойлгох  хэрэгтэй. “Оюу толгой”-н гэрээний талаар бүгд нэгдсэн ойлголттой болъё гэж Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар УИХ-ын чуулганы хуралдаан дээр нээлттэй хэлэлцүүлэг явуулсан. Гэхдээ голдуу гэрээний биелэлтийн талаар ярьсан. Ерөнхийлөгчийн тавьсан бүх санал гэрээний биелэлттэй холбоотой. Гэрээний биелэлт гэдэг зөвхөн энэ удаагийн Засгийн газар биш дараа, дараагийн Засгийн газарт хамаатай. Энэ гэрээ 70 жил хэрэгжинэ. Энэ хугацаанд Засгийн газар арав гаруй удаа өөрчлөгдөх байх. Тиймээс бүхий л Засгийн газар гэрээний өөрчлөлтөд анхаарал хандуулж, гэрээний зүйл заалтыг биелүүлэхэд маш сайн анхаарч ажиллах ёстой. Гэрээний хувьд хоёр л асуудал байна. Манай Засгийн газрын эзэмших хувийг 51  болгох асуудлыг 30 жилийн дараа ярих болоод байгаа. Тиймээс энэ хугацааг наашлуулах. Хоёр дахь нь, рояалти буюу Өсөн нэмэгдэх нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хуулийг “Оюу толгой”-н гэрээг хийсний дараа баталсан. Хуулийг энэ гэрээнд  хэрэгжүүлэх бололцоо байна уу, үгүй юү гэсэн асуудал байгаа юм.
Энэ бол том гэрээ учир засч сайжруулах зүйл байнга л гарна. Эдийн засгийн тооцоо судалгаанд үндэслэх ёстой. Тухайн үеийн нөхцөл байдал, эдийн засгийн өөрчлөлтөөс хамаарч гэрээнд холбогдох өөрчлөлт  оруулж байх ёстой.  Өөрөөр хэлбэл, 2009 онд анх гэрээгээ байгуулж, 2011 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан. Энэ өөрчлөлтөөр Монголын талын өгөөжийг тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлсэн. Ийм зарчимаар гэрээгээ байнга сайжруулж явах ёстой юм.

-Хөрөнгө оруулагч тал анх байгуулсан гэрээндээ тусгасан хөрөнгө оруулалтын хэмжээг нэмэгдүүлсэн нь олон нийтийн анхаарлыг татаж байгаа. Энэ тухайд та юу хэлэх вэ?
-Уг нь, гэрээнд анхны хөрөнгө оруулалтыг 5.1 тэрбум ам.доллар гэж хатуу тусгасан. Өөрөөр хэлбэл, нэмэлтээр хийх хөрөнгө оруулалт нь дөрөв орчим тэрбум ам.доллар, анхны хөрөнгө оруулалт нэг тэрбум ам.доллар нийлээд таван тэрбум ам.доллар гэж гэрээндээ хатуу заагаад өгчихсөн. Гэтэл одоо хөрөнгө оруулагч тал 6.2 тэрбум ам.доллар гээд 1.1 тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлчихсэн. Яагаад гэрээнд заасан хөрөнгө оруулалтын хэмжээгээ нэмсэн бэ гэдэгт Засгийн газар тайлбар аваад, энэ нь эдийн засгийн хэр үр өгөөж гаргах эсэхийг тодруулж, хөрөнгө оруулагч талтай гэрээний талаар ярилцах ёстой. Монголын талын үр өгөөжийг хамгийн доод тал нь одоогийн бодит үнэ цэнээр 53, өнөөгийн үнэ цэнээр 59 хувь баталгаажуулсан гэрээ.

-Энэ асуудалд Монголын талын оролцоо хангалтгүй байгаа гэж шүүмжлэх хүн бий. Энэ тухайд...?
-Ерөнхийлөгч гэрээний талаар тав, таваар нь багцалж, 15 асуудал тавьсан. Энэ нь дараа, дараагийн Засгийн газрын хийх ёстой ажил. Худалдан авалт, менежментийн оролцоо, хяналт, зэсийн лаборатор байгуулах асуудал, байгаль экологи, хот байгуулалт гэх мэт бүх асуудал гэрээнд туссан. Гэрээгээ биелүүлэх талаар Засгийн газар хөрөнгө оруулагч талд шаардлага тавьж, хянах ёстой.

-Урьдчилгаа хөрөнгө оруулалтыг хөрөнгө оруулагч талаас зээлсэн болж таарсан. Зээл авсан нь манай талд ашиггүй гэх юм. Урьдчилгаа мөнгийг хэзээ  төлөх тухай заалт гэрээнд бий юү?
-Энэ гэрээ бол зээлийнх биш. Би эрсдэлгүй гэрээ гэж хэлснээс хойш олон хүнд шүүмжлүүлсэн. Мэдээж, бүхэл бүтэн төсөл бол маш эрсдэлтэй. 6.2 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн гэж байгаа. Гэхдээ Монголын Засгийн газар нэг ч төгрөгийн хариуцлага хүлээхгүй. Хамгийн энгийнээр хэлэхэд, 6.2 тэрбум ам.доллараар хийсэн гэрээ маань зогслоо гэхэд үүний төлөө Монгол Улс нэг ч төгрөгийн хариуцлага үүрэхгүй. Энэ гэрээний давуу тал нь нэг ч төгрөгийн эрсдэл хүлээхгүйд оршиж байгаа юм. Харин ашиг авах үед бид 53 хувийг нь авъя гэж байгаа. Тэгэхээр ашиг авах хүртэл хөрөнгө оруулагч тал зардлаа нөхөж авах ёстой. Зардлаа нөхдөг тооцоонд нийт зардлын 34 хувь нь манайд оногдоно. Үүнийг манай талын авах ашгаас суутгаад явъя гэсэн. Өөрөөр хэлбэл, манайд ямар ч эрсдэлгүй. Ашиг хуваарилалтад авах мөнгөний хувьд тохиролцсон гэрээ.

-Гэрээнд тодорхойгүй асуудал олон бий. Үүнийг тодорхой болгохын тулд хувь нийлүүлэгчдийн хурлыг зохион байгуулж байгаа гэсэн шүү дээ?
-Энэ бол маш том гэрээ. Асуудлыг зохицуулж буй дөрвөн гэрээ байгаа шүү дээ. Эдгээрт багтаагүй, нарийвчлан тусгах асуудал байнга л гарна. Тэр бол хувь нийлүүлэгчдийн болон ТУЗ-ийн хурлаар шийдэх боломжтой. Менежментийн төвшинд шийдэх зүйл ч байнга гарна шүү дээ.