Монголчууд бид төрийн эрх барих дээд байгууллагынхаа 76 түшээг тодруулахаар дор бүрнээ бодолхийлж, тухайн тойрогт нэр дэвшигчид, ирэх дөрвөн жилд хийж бүтээхээр ам өчиг өгч буй намуудын мөрийн хөтөлбөр, жагсаалтад байх хүмүүсийг харьцуулан, сонжиж сууна. Саналаа өгөхөд долоо хоног үлдэж. Энэ удаагийн сонгууль нь шинээр батлагдсан хуулийн хүрээнд явагдаж байгаагаараа өмнөх сонгуулиудаас онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл, УИХ болон хүн талаас илүү хувь суурьшсан нийслэлийн ИТХ-ын сонгууль давхар болох юм. Сонгуулийн марафон эхэлсэн цагаас хойш өнөөдрийг хүртэл нам, эвслүүдийн хоорондох тулаан өрнөсөн. Нэр дэвшигчид тойрогтоо ажиллан, намдаа ганц ч болтугай санал зулгаан авчрахаар улайран тэмцэж, сонгогчдодоо таалагдаж болох бүх арга хэмжээг авч байгаа. Эгээтэй л гэрт хүрэлцэн очиж түлээ модыг нь хагалж, ус зөөн, гэр цэвэрлэх нь холгүй байна. Уулзалт зохион байгуулах үед иргэд янз бүрийн санал гарган, тулгамдсан асуудлаа хэлдэг. Харин эрхэм нэр дэвшигчид яг та нарын хэлж буйг би ч бас хэрэгжүүлэхээр нэр дэвшиж байгаа хэмээн хэлэх нь бий. Хөхөө мэт уянгалаг донгодож, тогос мэт үзэсгэлэнтэй харагдах. Энэ нь, сонгогчидтой ижил сэтгэж, тэдний төлөөлөл болж чадна гэж итгүүлэх нэгэн арга мэт. Үүнээс гадна олон арга хэрэглэнэ. Тэр бүхнийг энд нурших хэрэггүй биз. Харин сонгууль дууссаны дараа гоёмсгоор донгодож байснаа умартаж, сонгогчдоо мартах нь элбэг. Магадгүй олон төрлийн мэх хэрэглэн сонгогдсон болохоор тэр биз. Юутай ч сонгууль хэмээх галын цэгт ширүүхэн тулаан өрнөж, ид дундаа явна.

Цагаан, шар, бор, цэнхэр гээд л өнгө өнгийн пиараар байл­даж, уралдацгаасаар. Ха­­рин хар талын зүйл бараг л алга. Магадгүй хуульдаа хүч­тэй заалт оруулсан болохоор ийм төрлийн пиарыг өрсөл­дөгч рүүгээ шидэхгүй байх шиг. Шинэ хууль ийм зүйл хий­вээс гэж байгаад хатуухан хариуц­лага тооцно гэсэн бай­гаа юм. Тиймээс ч бохир ар­гаар дайтахгүй байна. Энэ нь ч иргэд сонгогчдод туй­лын таатай байх. Өмнөх сонгуу­лиудаар биенээ муулж, хийс­нийг нь баллуурдахаар сөрөг мэ­дээ­лэл түгээж, үндэс угсаа биеийн хэлбэр галбираар нь дором­жилдог байсан. Энэ төр­лийн ажиллагаа одоо хаалттай. Гэхдээ хууль хаана хэрэгждэг вэ гэсэн асуулт саяхнаас урган гарч ирлээ. Цэвэр тунгалаг, хар пиаргүй шударгаар дайтахаа зогсоож эхлэв, нэр дэвшигчид. Ийнхүү амь тэмцэн хуучин, башир аргаа хэрэглэх болсон нь санал хураалтын өдөр ойртож, сурталчилгааны хоног богиносч буйтай холбоотой. Б.Батбаатар эцсийн сохор зоосоороо сонгуульдаж байна, Э.Бат-Үүлд хууль үйлчлэхгүй, АН партизануудаасаа салах аргаа сийлж байна гэх мэтчилэн улс төрийн “том хар чулуу”-г зогсоо чөлөөгүй шидэлж эхэллээ. Энэ нь хаанаас явуулж байгаа нь ч тодорхой тул тэр нам, энэ эвсэл гэх нь дэмий болов уу. Арга ч үгүй дээ, ийм зүйл хийхгүй сонгогдохгүй хойно. Уг нь, улс төрийн сонгуулийн тулаанд зөвхөн шонхорууд оролцож байгаа биш бил үү. Гэтэл бохир арга хэрэглэн бяцхан болжмор болж ч байх гэж.

Ерөнхийдөө намдаа парла­мен­тын суудал авчрахаар дээрх зүйлийг хийж буй. Суудлын тоо олон байх тусам листэнд орсон журмын нөхдүүд нь даган орж ирнэ гэсэн үг. Ер нь, жагсаалтад байгаа лидер нэртнүүд бусдынхаа үр шимийг хүртэхээр хүлээн суугаа эрхмүүд гэлтэй. Учир нь, тэд хуруугаа ч хөдөл­гөх­гүйгээр парламент руу зүг­лэг­чид гэсэн шүүмжлэл дагуул­саар. Бөхөөр зүйрлүүлж хэл­­бэл, барилдалгүйгээр туг той­рох хүмүүс юм. Зүлэг но­гоон дэвжээнээ гарч, дэвж шавал­гүйгээр үзэгчийн суудалд тухлан сууж, шимтэн харж бай­гаад л түрүүлэх нь гэ­сэн үг. Тэд­ний хийж буй ганц а­жил нь сонгуулийн талбарт ту­лал­­даж буй нэр дэвшигчдийг хатгаж, элдэв зүйл хийхийг шивнэн, сайтар дасгалжуулах. Гэхдээ нэгэнт л хуульд нь хоёр төрлийн нэр дэвшигч байна гээд заачихсан болохоор яал­тай ч билээ. Буруутгах ч ар­га алга. Нэгэнт л бүрэн эрх нь дуусгавар болж буй төр тү­ших 76 эрхэм, нам нь удтал хэлэл­цэн, зөвшилцөж, хэсэг хуга­цаанд гацаасаар ийм хууль гаргахыг дэмжсэн тул тэрхүү замаар л алхаж байна.
Бүх зүйл хуулийн дор гэсэн уриатайгаар хувь заяаны төөргөөр нэр дэвшигчид явна. Харин төөрөг тавилан ямар байхыг урьдчилан тааж мэдэхэд бэрх. Эцсийн үр дүн долоо хоногийн дараа тодорхой болно. Сонгуулийн санал хураалт дуусч дүн мэдээг олон нийтэд зарлах агшинд аль намын нэр дэвшигчид парламентад олонхи болсон нь мэдэгдэнэ. Бас хуруугаа хө­дөл­гөж бус хэл амаараа ажилласан жагсаалтад эрэмбэ­лэгд­сэн хүмүүсээс хэд нь гишүүний суудалд тухлахыг шийд­нэ. Гэхдээ сонгууль ин­гээд дуусахгүй. Ялагдсандаа гом­дог­сод ээлж дараалан гарч ирэн гомдол мэдүүлнэ. Ёстой л борооны дараахь мөөг шиг гэл­тэй. Энэ нь, аль ч сонгуулийн үед байсан. Цаашид ч амь бөхтэй оршсоор байх биз.