АН парламент дахь олонхи болсны хувьд “Шударга ёс” эвсэл, ИЗНН, бие даагчийг багтаасан хамтарсан Засгийн газар байгуулсан. Энэ бол тэдэнд хуулиар ногдсон эрх. Ингэхдээ АН-ынхан Засгийн газрынхаа 75 хувийг өөрсдөө, үлдсэн 25 хувийг “Шударга ёс” эвсэлд таслаж өгсөн. Харин ИЗНН-д өөрийн хувиасаа хишиг хүртээхээр гэрээ байгуулсан. Ингэж гэрээ байгуулахдаа дээрх гурван нам орон нутаг, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хамтарч оролцоно гэдгээ зарласан.

Хэдхэн сарын дараа Орон нутгийн сонгууль болно. Дээрх гурван нам энэ сонгуульд хамтын хүчээр зүтгэнэ. Ингэх­дээ нэг нэгнийхээ дутууг нөхөж, дундуурыг дүүргэж оролцох аж. Тодруулбал, АН, “Шударга ёс” эвслийн нэр хүнд аль аймагт сайн байна гэдгийг  судалгаа явуулж тогтоох гэнэ. Үүнийхээ дараа аль аймагт, аль намаас хэчнээн хүн нэр дэвшүүлэхээ тодруулахаар урьдчилсан байдлаар тохиролцож.

АН-ын хувьд аль ч сонгуулиар орон нутагт таа­руу үнэлгээ авдаг. Харин “Шударга ёс” эвслийн хувьд нэр хүнд нь тийм ч муу биш. Ялангуяа, МАХН гэсэн нэрэн дор тун гайгүй дүн авах магадлалтай. ИЗНН-ын хувьд Орон нутгийн сонгуульд нэр дэвшүүлэх нь бараг л илүүц биз. Энэ намын хувьд хөдөө орон нутагт ялалт байгуулна гэж мөрөөдөөд ч хэрэггүй. Үүнийгээ ч дээрх намынхан өнгөрсөн хугацаанд мэдэр­чихсэн. Яахав, АН-ын нөмөрт хавчуулагдаж ганц, хоёр хүн нэр дэвшүүлж болох юм. Ийм зарчмаар ирэх орон нутгийн сонгуульд хамтарсан Засгийн газарт багтсан намууд нэгдэж оролцохоор тохирч. Дээрх гурван нам сонгуульд хамтарч оролцох болсон нь МАН-ыг нэг мөр түлхэн унагах зорилготой гэсэн.
 

Н.Энхбаярыг дарчихвал Ц.Элбэгдорж цойлоод л гараад ирнэ

Харин Ерөнхийлөгчийн сонгуульд гурван нам хамтарч оролцоход асуудал гарах нь. Гурван нам дундаасаа нэг нэр дэвшигч сонгоно. ИЗНН-ын хувьд энэ сонгуульд нэг их ач холбогдол өгөхгүй. Угаасаа энэ нам ач холбогдол өгөхөө болиод удаж буй. Харин “Шударга ёс” эвслийн хувьд Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр нэр дэвшинэ гэж зүтгэж мэднэ. Тиймээс Ерөнхийлөгчийн сон­гуулиас өмнө Н.Энхбаярт ял төлөвлөх, ядаж л тэнсэн хар­галзах ял оноох байх. Эс бөгөөс өнөө Н.Энхбаяр чинь Ерөнхийлөгч болно гэж зөрүүдэлж, Цахиагийн хүүг баахан бухимдуулж мэднэ. Тиймээс АН-ынхан төрийн тэргүүн сонгох сонгуулиас өмнө Н.Энхбаярын учир нач­рыг олоход анхаарлаа хан­дуулах болов уу. За ингээд Н.Энхбаярын асуудлыг нэг тийш нь шийдчихсэн байхад Ц.Элбэгдоржид ногоон гэр­лээр л нэр дэвшинэ гэж хэлж болно. Р.Гончигдорж ги­­­шүүн Ерөнхийлөгчийн сон­гуульд намаасаа нэр дэвших магадлалтай хүний тоонд багтаж байгаа. Түүний хувьд хэзээний л хэрүүл шуугиан хийж, хор найруулах ажил­­лагаанд оролцоод бай­­даггүй нэгэн. Тиймээс Ц.Элбэг­доржтой нэр дэвших тулаанд тэмцэлдээд байхгүй гэсэн таа­маг улс төр судлаачид гаргаад байгаа. Улсын Баатар энэ үед хотын мэр болчихсон юун Ерөнхийлөгчийн сонгууль мана­тай явах байх. Тиймээс Ц.Элбэгдорж л АН-аас Ерөн­хийлөгчийн сонгуульд нэр дэв­ших хамгийн магадлал өндөртэй нь. Иймээс АН, “Шу­дарга ёс” эвсэл, ИЗНН-ынхан хамтаар Ц.Элбэгдоржийг Ерөнхийлөгчийн сонгуульд сойх болов уу гэсэн таамаг дэвшүүлж болох юм.

 
Нэгийн эсрэг тав

Хоёр ч сонгуульд хамтарч оролцох гурван нам сонгуульд ямар нэртэй оролцохоо одоогоор тохироогүй байна.

Ямар нэртэйгээр хамтарч оролцож болох хувилбар гаргая. “Шударга ёс” эвсэлд МАХН, МҮАН гэсэн хоёр нам нэгдсэн. ИЗНН мөн л Иргэний зориг, Монголын ногоон нам гэсэн хоёр намын нэгдэл. АН ч гэсэн анх байгуулагдахдаа таван нам нэгдэж, байгуулж байсан түүхтэй. Ингээд бодо­хоор хамтарч оролцож буй намуудыг задалбал есөн нам болж байна. За яахав АН-ыг нэг нам гэж бодоод нөгөө намуудыг нь бодоход л ирэх орон нутаг, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд таван нам нэгдэж МАН-ын эсрэг тулалдах нь гэж ойлгож болох юм.

Дээрх намуудын нэрийг холбож, эвлүүлж найруулахаар нэг л болж өгөхгүй байх чинь. АН-ын Иргэний зориг, “Шударга ёс” эвсэл гэх үү. Ерөөсөө ам эвлэж өгөхгүй байна.

 
Монголчууд эвтэй байхдаа хүчтэй

АН, “Шударга ёс” эвсэл, ИЗНН-ыг эвтэй гурван нам гэж болохоор. ИЗНН-ын хувьд сонгууль бүрээр аль нэг намтай эвсч, хаяаг нь манадаг жамтай. Тиймээс ИЗНН яагаад АН, “Шударга ёс” эвсэлтэй хамтарч, сонгуульд оролцохоор болов гээд гайхаад байх зүйл байхгүй.

Харин АН болон “Шударга ёс” эвслийн хооронд байгуулсан гэрээний цаана юу нуугдаж байна гэдэг нь сонин. Дээрх намууд зөвхөн Засгийн газарт хамтраад зогсохгүй бусад сонгуульд ч мөн нэгдэж оролцох болсон нь их л учир жанцантай бололтой. АН-ын дарга Н.Алтанхуяг, “Шударга ёс” эвслийн тэргүүн Н.Энхбаяр нар улс төрийн найзууд уу. Мэдээж үгүй. Ер нь, хонь, чоно хоёр гээд хэлчихэд болно. Харин энэ хоёрыг улс төрд юу холбов. АН-ын удирдлага сонгуульд бага зэрэг тактик алдсанаас болж, УИХ-д 39-өөс дээш суудал авч чадаагүй гэ­сэн шүүмжлэлийг тус на­мын гишүүд хэлэх болсон. Нэ­гэнт УИХ-д олонхибүрдүүлж чадаагүй АН-ынханд Н.Энхбаярын намыг түшихээс өөр гарц байсангүй. Энэ нь л Н.Энхбаяр, Н.Алтанхуяг хоёрыг холбосон. АН-ынхан “Шударга ёс” эвсэлтэй гэрээ бай­­­­­­­гуулахдаа Н.Энхбаярыг хол­­­­хон байлгах санал тавь­сан. Өөрөөр хэлбэл, Ерөн­хий­­лөгчийн сонгуульд түү­нийг оролцуулахгүй гэсэн бол­­­зол тавьсан гэх юм. Мөн Н.Энхбаяр, М.Энхсайхан нарыг сайд болгохгүй байхыг хүссэн гэнэ билээ. Энэ бол “Шударга ёс” эвсэлд тавьсан наад захын шаардлага. Ямартай ч улс төр гэх энэ тоглоом зарим үед хэзээ ч эвлэрэхгүй хүмүүсийг найзууд болгодог буянтай юм даа.