Сүүлийн үед нэг зүйлийг намууд хоёр талаас нь тайлбарлаад хүмүүсийг төөрөгдүүлэх нь хэрээс хэтэрч байна. Харин УИХ-ын гишүүд юу бодож, ямар байр суурь илэрхийлж буйг сонирхож, УИХ-ын гишүүн Д.Батцогттой ярилцлаа.

-Өчигдөр танай эвслээс сонгогдсон гурван нэр дэвшигчийн хоёр нь тангаргаа өргөлөө. Үлдсэн нэг хүнээ яахаар тогтож байна вэ. Н.Энхбаярын эрх ашгийг Ц.Оюунбаатарынхаас тэгтлээ яагаад өндөрт тавив. Ц.Оюунбаатар өөрөө чухам юу гэж байх юм?
-Эвслийн Удирдах зөвлөл ярилцаад гурван гишүүнийхээ хоёрыг нь тангараг өргүүлээд, үлдсэн нэгийг нь Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлт гартал түр азная гэж шийдсэн. Өөрөө ч намын шийдвэрийг хүлээж авахаас татгалзаагүй.

-“Шударга ёс” эвслийн Удирдах зөвлөлийн хурлаар удахгүй байгуулагдах Засгийн газарт орж ажиллах гишүүдээ парламентын гаднаас оруулъя гэж шийдсэн юм уу. Тодруулбал, Н.Энхбаяр, М.Энхсайхан, Н.Удвал нарын нэр дуулдаж байна. Энэ үнэн үү?
-Энхбаяр даргыг Шадар сайдад нэр дэвшүүлье гэж ярилцаад дэмжлэг авсан. Бусад сайдын тухайд огтхон ч яриагүй. Ямар яам “Шударга ёс” эвсэлд хуваарилагдах вэ гэдэг нь эцэслэн шийдэгдээгүй байхад бид хэнийг сайд болгохоо ярих хэрэггүй. Засгийн газрын бүтэц тодорхой болбол хэн сайд болохыг тодруулах байх.

-Та бүхэн Н.Энхбаяр, М.Энхсайхан нарыг сайдад зүтгүүлэх байх л даа. Харин АН энэ саналыг хүлээж авахаас нэлээд болгоомжилж байгаа бололтой?
-Дээр хэлсэн. Хүний тухай огтхон ч яриагүй ээ гэж. АН-ынхан УИХ-ын гишүүд дотроосоо сайд нараа сонгоё гэсэн саналтай байгаа. Харин манай эвсэл заавал бүгдийг нь УИХ-аас гэхгүй. Парламентын гаднаас, дотроос ч аль алинаас нь хүнээ дэвшүүлэх л байх. Гэхдээ эцсийн байдлаар тохирсон зүйл алга.

-Тодорхой болсон зүйл ер нь юу байна вэ?
-“Шударга ёс” эвсэл Шадар сайдтайгаа нийлээд дөрвөн яам авч байна. Өөр юу ч алга.

-Хаяанд ирээд буй орон нутаг, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд АН-“Шударга ёс” эвсэл- ИЗНН хамтарна гэлээ. Яаж хамтрах юм бол. Тодруулахгүй юу?
-Нэгэнт хамтарч ажиллаж л байгаа бол ирж буй сонгуулиудад ч бас хамтрах нь зөв гэж үзсэн. Анх Засгийн газар байгуулахдаа л 75:25 гэдэг харьцааг барьсан юм чинь орон нутгийн сонгуулиар ч үүнийгээ дагах болов уу. Одоогоор суудлаа тэгж хуваана гэж ярилцаа ч үгүй л яваа. Гэхдээ тухайн тойргийн онцлогоос хамаараад нэр дэвшигчдээ тодруулах байх.

-Тэгвэл Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар яах вэ?
-Дундаасаа нэг хүн дэвшүүлнэ.

-Магадгүй энэ үеэр Н.Энхбаяр уу, Ц.Элбэгдорж уу гэдэг асар том өрсөлдөөн өрнөх нь дээ?   
-Мэдэхгүй. Тухайн үедээ л ярина даа. 

-Ер нь, дараагийн сонгуульд хамтрах саналыг анх хаанаас гаргасан юм бэ?
-АН-аас. Хамтарч ажиллая, бие биедээ итгэе гэж шийдсэн учраас бид ч энэ саналыг хүлээж авсан.

-АН-“Шударга ёс” эвсэл- ИЗНН-ын цаашид хамтран ажиллах гэрээний талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхгүй юу. Жишээлбэл, аливаа нэгэн нам институциэс улс төрийн хэлмэгдүүлэлт гаргавал Хамтарсан Засгийн газраас татгалзана гэдэг заалтын тухай МАХН-ын хэвлэлийн албанаас мэдээлсэн. Үнэхээр ийм зүйл заалт бий юу?
-Бидний байгуулсан гэрээнд улс төрийн хэлмэгдүүлэлт гэсэн үг байхгүй. Харин “Шударга ёс” эвслийн Удирдах зөвлөл хуралдаад улс төрийн хэлмэгдүүлэлт хийхгүй байх тухай байр сууриа илэрхийлж  уриалга гаргасан.

-Магадгүй, Н.Энхбаярын шүүх хурал дуусч, ял авахад хүрвэл улс төрийн хэлмэгдүүлэлт гэж үзэх үү?
-Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт  битгий хийгээсэй гэсэн үүднээс л гаргасан уриалга төдий шүү дээ. Түүнээс биш Н.Энхбаяр даргын шүүх хуралд нөлөөлөх гэсэн зүйл огт биш. Ер нь хууль, хяналтын байгууллагын ажиллагаанд аль ч нам, эвсэл нөлөөлж чадахгүй. Шүүхээс гарсан үр дүнг аль нэгэн нам эвсэл дүгнэх эсвэл өөрчлөх ёсгүй.

-Гэрээний талаар одоо мэдээлэл өгөх боломж бий юу. Энэ гэрээнд эвслийн зүгээс ямар зүйлүүдийг багтаахаар зэхээд байна вэ?
-Хамгийн түрүүнд, тунхаг бичиг гаргасан болохоос гэрээг одоогоор яриагүй л дээ. Гэхдээ АН-ын “Монгол хүн 2020”, ИЗНН-ын “Амьдрал”, “Шударга ёс” эвслийн “Монголоо аврах таван хувьсгал” гэдэг хөтөлбөрийн хамгийн чухлыг нь багцалж, Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрийг боловсруулна. Ерөнхий сайд томилогдоод, Засгийн газар байгуулагдсаны дараа мөрийн хөтөлбөр боловсруулах ажлын хэсгийг томилох юм. “Шударга ёс” эвслийн зүгээс хамгийн түрүүнд Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг засч,  Монголын төр 51 хувийг эзэмшдэг болох мөрийн хөтөлбөрөө зүтгүүлнэ. Үүнээс гадна Таван толгойг 100 хувь ард түмний мэдэлд байлгана, Хөшөөтийг стратегийн ордын жагсаалтад оруулна гэх мэтээр сонгогчдодоо амласан зүйл бидэнд бий. Ер нь, стратегийн ордын жагсаалтыг дахин хянаж, гэрээг нь шалгана гэж амласнаа хэрэгжүүлэх ёстой бид.
Мөн төрийн орон сууцны сан байгуулах мөрийн хөтөлбөрөө зүтгүүлнэ. Хэдийгээр аль ч намын мөрийн хөтөлбөрт давхацсан зүйл олон  байгаа ч, хэрэгжүүлэх арга нь өөр юм билээ.

-Урьдчилсан байдлаар яамдыг дотор нь нэлээд хэд задалж, бараг 14-15 яамтай болох юм шиг дуулдаж байна. Ингэснээр төрийн бүтцийг хэт данхайлгалаа гэж шүүмжлэх нь ч бий. Засгийн газарт хамтарч буйн хувьд та харин юу гэж бодож байна вэ?
-Энэ талаар бид эсрэг байр суурь илэрхийлэхгүй ээ. Эрхэлж буй үйл ажиллагаагаар нь төрөлжүүлэн хуваах нь зөв шүү дээ. Ажлаа хурдан явуулахын тулд үйл ажиллагааных нь дагуу төрөлжүүлэх л хэрэгтэй дээ.

-Төрийн албаныхан дор бүрнээ түгшүүртэй болчихож. Шинэ Засгийн газар бүрдсэнээр төрийн албаныхан цомхотголд орох нь гээд л...?
-Огтоос гэм буруугүй, ажлаа хуулийн дагуу зөв хийгээд яваа хүнийг цомхотголд оруулах ямар ч эрх зүйн орчин байхгүй. Хуулиа мөрдөөд, ажлаа сайн хийгээд яваа хүнийг намын харьяаллаас болж ажлаас нь халбал эргээд удирдлагууд нь хариуцлага хүлээнэ. Тэгэхээр ингэж түгших хэрэггүй.

-Танай эвсэл МАНАН-гаас ангижиръя гэдэг уриатайгаар парламентад 11 суудал авсан. Гэтэл Ардчилсан намтай хамтрахаар та нар өөрсдөө МАНАН-тчихгүй байгаа?
-МАНАН арилчихсан. Тийм ч учраас АН манай эвсэлтэй хамтарч ажиллахаар болж байна.

-МАНАН ийм амархан арилчих байсан юм уу. “Шударга ёс” эвсэл Засагт ороод л уу?
-АН, МАН нийлэхээрээ л МАНАН үүсгэчихээд байсан юм. Харин одоо  Монголын парламентад төлөөлөлтэй нам нь олон болж, дээрээс нь албан ёсны бүлэгтэй гурван нам ажиллах нь. Тэгэхээр МАНАН арилчихсан гэсэн үг. Ард түмэн нэг нам дангаараа Засгийн газар бүрдүүлэх эрх өгсөнгүй. Харин энэ сонгуулиар биднийг хамтраад ажилла гэдэг даалгавар өгсөн шүү дээ. АН-ынхан МАН, “Шударга ёс” эвсэл гэдэг хоёр сонголтоос манайхыг сонгосон нь зөв. Тэд МАН-тай эвсчихвэл МАНАН-тах юм байна гэж үзээд, үүнээс татгалзаж “Шударга ёс” эвслийг сонгожээ гэсэн үг. Харин бид АН-тай хамтрахгүй ээ гэчихвэл яах вэ. АН, МАН-тай эвсвэл буцаад л саарал будан татна шүү дээ. 
 
-МАН-ын бүлгийг албан ёсных гэж үзэх үү?
-Мэдэхгүй. Их бүрхэг болчихлоо. АН-ынхан хуульд УИХ-ын дарга сонгогдсоноос хойш 24 цагийн дотор намууд бүлэг байгуулах ёстой гэх юм. МАН-ынхан болохоор УИХ-ын дарга чинь хууль бусаар сонгогдсон гэх юм. Цэц ямар шийдвэр гаргахыг л хүлээе.

-Энэ их шуугианы цаана ердөө л Өвөрхангайн хоёр гишүүний маргаан өрнөж байна гэх юм. Тэгвэл нэгэнт намуудын харьцаа ийм болчихсон байхад Өвөрхангайн тойрог тэгтлээ чухал гэж үү. Яагаад хоёр суудлын төлөө ингэтлээ тэмцэлдээд байна вэ?
-МАН-ынхан манай хоёр гишүүн тангараг өргөх ёстой гээд л. АН болохоороо Өвөрхангайгаас сонгогдсон хоёр гишүүн хууль зөрчсөн гээд л байгаа биз дээ.

-Нэг юмыг хоёр талаас нь тайлбарласан энэ их төөрөгдүүлэлт дундаас та алинд нь итгэж байна вэ?
-48 тойргийн хэмжээнд хууль зөрчөөгүй нэг ч хүн байгаагүй дээ бараг. Хаа, хаанаа л хууль зөрчсөн, мөнгө тараасан нь үнэн шүү дээ. Би хувьдаа МАН-ын хоёр гишүүн тангаргаа өргөөсэй гэж хүсч байна.

-Гэхдээ Өвөрхангайн хоёр гишүүн орж ирснээр юу өөрчлөгдөх юм бэ. Ямар ч ялгаагүй биз дээ?
-Юу ч өөрчлөгдөхгүй.

-МАХН-МҮАН хамтарч эвсэл байгуулахдаа аль ч суудлаа 70:30-ын харьцаагаар хуваахаар тохиролцсон гэх юм. МҮАН яагаад энэ саналыг хүлээж авсан юм бэ. 50:50 байж болоогүй юм уу?
-УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшүүлэхдээ л ийм харьцааг баримталсан. Сонгуулийн үр дүнд харин ч хоёр намаас адил тооны хүн сонгогдсон шүү дээ. Сонгуулийн үр дүнгээр л дараагийн асуудлууд шийдэгддэг. Тиймээс УИХ дахь “Шударга ёс” эвслийн бүлгийн харьцааг барих нь зөв. Тиймээс цаашид 50:50 гэсэн харьцаатай л явах болов  уу. Сонгуулийн өмнө МҮАН тэгтлээ амбийц гаргаагүй, зөвхөн хамтарч ажиллах дээр л байр суурь нэгдсэн.

-М.Энхсайхан дарга яагаад намын жагсаалтад ороогүй юм бэ. Тойрогт, тэр тусмаа Дарханд нэр дэвших түүний сонголт байсан уу?
-Тийм ээ. Намын даргын хувьд жагсаалтад орох боломж нь бүрэн байсан. Гэхдээ өөрөө л Дарханыг сонгосон. Эвслийн зүгээс олны дунд байр сууриа бэхжүүлчихсэн хүмүүсээ тойрогт нэр дэвшүүлье гэж шийдсэн учраас Энхсайхан дарга Дарханд, Удвал дарга Архангайд өрсөлдсөн юм. Тэгээд ч тойрогт хүчтэй өрсөлдөөн хийж байж намаа дугуйлуулахад нөлөөлсөн гэж боддог. Манайх намын жагсаалтаар олон хүнээ парламентад орууллаа шүү дээ.