Авлигатай тэмцэх газрын анхны дарга Б.Дангаасүрэн одоогоос таван жилийн өмнө яг энэ өдөр Австралийн Сидней хотод учир битүүлгээр нас барсан билээ.
Хууль хяналтынхан өнгөрсөн хугацаанд талийгаачийн үхлийн шалтгааныг тогтоогоогүй учир ар гэрийнхний гомдлын мөр тасраагүй л явна.
Талийгаачийн дүү Б.Дансалтай ярилцлаа.

-Таныг Ерөнхийлөгчид талийгаач ахынхаа асууд­лаар гомдол гаргасан гэж сонслоо. Яагаад Ерөнх­ийлөгчид хандах болов?
-Долоо хоногийн өмнө Ерөнхийлөгчид гомдол гаргасан юм. Алдсан хүн арван тамтай гэгчээр талийгаач ахынхаа хэргийг сэргээлгэж, шалгуулах бодолтой явдаг юм.
-Улсын Ерөнхий прокурор Д.Дорлигжав “Гадны нөлөөтэй гэдэг нь тогтоогдоогүй учир энэ хэргийг сэргээх боломжгүй” гэсэн хариу өгсөн санагдаж байна?
-Тийм ээ. Гэхдээ эргэлзээ төрүүлсэн, учир нь олдоогүй олон зүйл бий. Талийгаач ахын минь цогцосноос хоёр нүдийг нь хаана, хэн, яах гэж авсан юм бол. Хавирганууд нь яагаад хугарсан байв. Австрали, Монголын талын задлан шинжилгээний хариу яагаад газар тэнгэр шиг зөрүүтэй гарав.
Монголын талын шинжээчдийн багийн шинжилгээний хариу яагаад ахын цогцсыг Австралиас авч ирээгүй байхад гарсан юм бол гээд хариулт нэхэх асуулт олон байгаа. Тийм учраас л хэргийг сэргээлгэн, энэ бүхнийг дахин шалгуулах хүсэлтэй байна.
-Та Монголын талын шинжээчийн багийг худлаа дүгнэлт гаргаж, ажилдаа хариуцлагагүй хандсан гэж шүүхэд ч өгсөн. Гэвч хэнд ч хариуцлага тооцоогүй гэл үү?
-Шүүхийн шинжилгээний хүрээлэнгийн дарга Дагиймаа, Монгол Улсын хүний гавьяат эмч Жамбалдорж тэргүүтэй шинжээчийн багийг шүүхэд өгсөн. Гэвч тэдэнд хариуцлага тооцоогүй. Олон зүйл тодорхой болоогүй байхад хавтаст хэргийг хаасан Нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Хишигжаргалыг ч шүүхэд өгсөн. Хууль хяналтын байгууллагын албан хаагчдад хариуцлага хүлээлгэдэггүй юм байна.
-Б.Дангаасүрэн агсантай хамт Австрали явсан дөрвөн хүнийг ч шалгахыг хүссэн. Хууль хяналтынхан мөн л хөдөлсөнгүй бололтой?
-Тухайн үед ахтай хамт таван хүн Австрали руу явсан байдаг. Нэг нь Дэлхийн банкны хөтөлбөрийн ажилтан. Бусад нь АТГ-т ажиллаж байсан. Гэвч тэд надаас зугатаад уулздаггүй юм. Аргаа бараад энэ хүмүүстэй уулзуулж өгөөч гэж цагдаагийн байгууллагад хүртэл хандлаа. Нэмэр алга. Ямар нэг юм нууж байгаа учраас л тэд надтай уулзахгүй зугатаж байгаа. Тэд их, бага ямар нэг байдлаар ахад маань хүнлэг бус хандсан. Хоёр талын шинжээчийн дүгнэлтэд ахын хэд хэдэн хавирга хугарсан, дал, дагз, хацар, тохойд нь цус хурсан байна гэж бичсэн байсан. Үүнийг уншаад тэдний хооронд зодоон болсон юм болов уу гэж ч боддог юм.
-Манай холбогдох алба­ныхан Авсралийн талаас ирүүлсэн зарим бичиг ба­рим­тыг хав дарж, танд бүр сүүлд гаргаж өгсөн ту­хай яриа бий. Энэ тухай...?
-Австралийн Гадаад хэрэг, худалдааны яамнаас энэ албан бичгийг /тэрээр үзүүлэв/ 2008 оны гуравдугаар сарын 16-нд ГХЯ-нд ирүүлсэн байгаа юм. Гэтэл би үүнийг өнгөрсөн жил тус яамны Консулын газраас авсан. Өөрөөр хэлбэл, хав дарсан байж.
-Ямар утгатай албан бичиг вэ?
-Энд бичсэн зүйлээс онцлоод уншаад өгье л дөө. “Ноён Б.Дангаасүрэнгийн цогцос Австрали улсад байх хугацаанд хоёр нүдний алимыг нь салган авсан тухай ямар нэг баримт олж илрүүлээгүй болно” гэсэн байна. Ингээд доош нь унштал “...хэлтсийн зүгээс талийгаачийн нүдний хэлбэрийг  хадгалахын тулд цагаан шаргал өнгийн хоёр биетийг нүдний ухархайд суурилуулсан гэдгийг батлан илэрхийлж байна” гэж бичжээ. Үүнийг одоо юу гэж ойлгох вэ. Ингэж эхний өгүүлбэрээ дараагийнх нь үгүйсгэсэн байна. Манайх тэгж буруу орчуулмааргүй юм. Энэ албан бичигт Австралийн тал талийгаачийн асуудлаар дахин хэлэлцэхээ илэрхийлсэн. Гэтэл манай тал оролцохгүй байгаа гэсэн.
-Яагаад?
-Шалтгаанаа надад хэлэх­гүй байгаа юм.
-Өнгөрсөн таван жилийн хугацаанд талийгаач ахын­хаа үхлийн шалтгааныг тог­тоолгох гэж хөөцөлдлөө. Харамсалтай нь, үр дүн гарсангүй дээ?
-Харин тийм ээ. Өнгөрсөн хугацаанд хэргийг илрүүлэхэд тус дөхөм болчих болов уу гэж холбогдох бүх байгууллагын 100 гаруй хүнтэй уулзлаа. Гэвч нааш­тай хариу сонсоогүй. Ар­гаа барахдаа, гадаад, до­тоо­дын зөн билэгтэн, зай­ран, удган, зурхайч гээд нийтдээ 93 хүнтэй уулзсан. Тэдний 70 хувь нь ахыг гадны нөлөөтэй нас барсан гэж хэлсэн. Гэтэл манай нутгийнхан “Дансал авлигачидтай нэгдсэн, ахын­хаа хэргийг хөөцөлдөхөө ч бай­сан. Авлигачдаас тэдэн өрөө байр, машин авсан уч­раас талийгаач ахынхаа тухай юу ч ярихаа байлаа” гэж ярьж байна гэсэн. Үнэндээ тийм зүйл байхгүй. Ах маань талий­гаач болсноос хойш 1825 хоног өнгөрлөө. Өнгөрсөн хугацаанд энэ хэргийн үнэн зөвийг олоод өгөөч гэж хөлөө хүрэх газарт очиж, гуйж явлаа шүү дээ.
-Хууль хяналтынхан шал­­­­гах­гүй, боломжгүй гэд­гээ илэрхийлсээр байгаа уч­раас залхахгүй байна уу?
-Магадгүй энэ удаа Ерөнхийлөгч, хууль хяналтын байгууллагад хандаж байгаа минь эцсийн арга ч байж мэднэ. Үнэн мөнийг нь олчи­хоо­сой гэсэн горьдлого тас­рах­гүй л байна. Хүн хор­воод ир­сэн бол хэзээ нэгэн цагт бу­цаж л таараа.  Хорвоогоос буцах­даа ах дүү, төрөл төрөг­сөддөө ямар нэг муу сэтгэгдэл төрүүлэхгүй байх нь чухал юм гэж бодох боллоо. Ах маань бидний сэтгэлд их юм үлдээгээд явчихсан шүү дээ