УИХ-ын гишүүн Д.Арвинтай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-УИХ-ын чуулган зав­сар­ласан өдрүүдэд Хог бо­ловсруулах үйлдвэрийн тухай хуулийн төсөл боловс­руулсан гэсэн. Хоёулаа энэ талаар яриагаа эхлэх үү?
-Ерөнхийлөгчийн сонгуу­лийн үеэр тойрогтоо ажил­ласан. Энэ үеэр дүүр­гийнхээ аль хороонд ямар ажил хийх гэж буй талаараа судалгаа гаргаж, ирэх жилийн тө­сөвт хөрөнгө мөнгийг нь суул­гахаар төрийн холбогдох байгууллагын газрын дарга нартай уулзсан. Дүүргийнхээ захын хороодод халуун ус, зам, гэрэлтүүлэг, хүүхдийн тоглоомын талбай, хог зэрэг асуудлыг шийдвэрлэхийн төлөө ажиллана. Гол нь хог нэн тулгамдсан асуудлын нэг болоод байна. Нийслэлийн төвийн хогийг хамж аваачаад Нарангийн энгэрт уул давуулаад хаячихдаг. Тиймээс манай улсад хог боловсруулах үйлдвэр зайлшгүй шаардлагатай байна. Өмнөх гурван парламентын үед хог боловсруулах үйлдвэр барихаар хөрөнгө мөнгө нь шийдэгдэж байсан ч өнөөг хүртэл нэг нь ч ашиглалтад ороогүй. Боловсруулах үйлдвэргүйгээс бид хогтой тэмцэхэд гар мухардаад байна. Нарангийн энгэрт Японы ЖАЙКА-гийн тусламжтайгаар Хог боловсруулах үйлдвэр барьж эхэлсэн ч одоог хүртэл ашиглалтад ороогүй. Нийслэлээс жилд 600 мянган тонн хог гардаг гэсэн тоо бий. Тэгэхээр энэ асуудал Үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд хүрчихэж. Тиймээс Хог боловсруулах үйлдвэрийн тухай хуулийн төслийг Ц.Оюунгэрэл гишүүнтэй боловсруулж байна. Манайд Хог хаягдлын тухай хуулийг өнгөрсөн парламентын үед баталсан байдаг. Гуравхан хуудас уг хуульд хог хаяхгүй байх тухай л тусгасан. Боловсруулах үйлдвэрийн тухай төрөөс баримтлах бодлогын баримт бичиг байхгүй. Тиймээс энэ чиглэлийн хууль эрхзүйн орчныг УИХ-аас бүрдүүлж өгөх хэрэгтэй. Хог боловсруулах үйлдвэр барихын тулд гадаадын туршлагыг авах хэрэгтэй. Сингапур, ОХУ зэрэг орон Германы туршлагаар хоггүй болсон байна лээ. Тиймээс бид Германы хөтөлбөрөөр хог боловсруулах үйлдвэр барих төслийн баг ажиллуулахаар судалж байна. Энэ талаар боловсруулсан хуулийн төслөө удахгүй УИХ-д өргөн мэдүүлнэ.

-Сууц өмчлөгчдийн холбооны тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар ажиллаж байгаа гэж сонссон.
-Хуучин барилга байгууламжийг 15 жил болоод улсын хөрөнгөөр засдаг байсан. Өнөөдөр энэ байдал үгүй болж, социализмын үеийн байрууд хуучирч, оршин суугчид нь хүнд нөхцөлд амьдарч байгаа учраас Сууц өмчлөгчдийн холбооны тухай хуулийг шинэчлэн, найруулах чиглэлээр энэ зун ажиллалаа. Уг хуулийн төслөө оршин суугчдаар хэлэлцүүлж, саналыг нь  авч байна. Энэ мэт ажлыг намрын чуулганы хугацаанд хийх юм.

-Ээлжит бус чуулганаар Хөрөнгө оруулалтын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулж, гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг татна гээд байгаа. Одоогийн мөр­дөгдөж буй хуульд хөрөнгө оруулагчдыг үргээгээд байгаа зүйл заалт бий юу?
-Ардчилсан нийгэм гарснаас хойш бид гадаадын хөрөнгө оруулагчдад таатай нөхцөл бүрдүүлж ажиллаж ирсэн. Зарим нэг зүйл дээр хэт улс төржсөн, шийдвэр гаргаж байна. Газрын доорх баялаг Монголын ард түмний өмч. Гэтэл үүнийг хэдхэн хүн авч, зарж тоглоод байдаг. Үүнийг болиулсан болохоос биш гадаадын хөрөнгө оруулагчдад хориг тавьсан зүйл байхгүй. Харин ч хүн ам багатай манай оронд гадаадынхан хангалттай орж ирсэн. АНУ, БНСУ, БНХАУ, Канад гээд олон орны иргэн Монголд ажиллаж байна. Одоо мөрдөгдөж буй хуульд гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг үргээсэн зүйл заалт байхгүй. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч өмнөх дөрвөн жилийн хугацаанд Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар болж, лицензүүдийг цуцалсан. Энэ Монгол Улсын аюулгүй байдалд цоо шинэ эргэлт болсон. Өөрөөр хэлбэл, уул, ус, байгаль дэлхий, төрийн тахилгатай уулын дэргэд нүх ухаж, төнхдөг байдал цэгцрэх шатандаа орлоо. Нэг компанид олон лиценз өгөхөө болих хэрэгтэй байсан. Хэдэн зуун жилийн дараа Монгол Улс оршиж, бидний үр хойч амьдарна. Тэдэнд газрын баялаг, унаган байгалиа  үлдээх хэрэгтэй. Бидний үе Монголоор дуусахгүй гэдгийг хэлье. Гадаадын хөрөнгө оруулалт гэдгээр далимдуулж уул усаа төнхөх гэж байвал эндүүрэл болно шүү.

-Эдийн засгийн хямрал нүүрлэсэн нь Засгийн газар муу ажилласнаас боллоо хэмээн  шүүмжилж байна. Нөгөөтэйгүүр Засгийн газрын нэг жилийн ой өнгөрсөн сард тохиолоо. Тэдний ажилд та үнэлгээ өгвөл?
-Монгол Улс нэг айл. Айлд хоолтой, хоолгүй байх үе гарч болно. Дэлхийн бүх л орон хямралд орж байсан. Манай улсын эдийн засаг сүүлийн 6-7 жилд хямарч байсан ч бид даваад гарч байв. Намайг 2000 онд УИХ-ын гишүүн байхад цалингаа тавьж чадахгүйд хүрч байсан. Энэ мэт хүндрэл гарлаа гэхэд бид даваад л гарна. Энэ бол Засгийн газрыг огцруулах асуудал биш. Өндөр хөгжилтэй орнуудад асуудал гараад байхад манайд  гаралгүй яах вэ.
Харин хямралыг даван туулахын тулд ямар арга хэмжээ авах талаар гарцаа зөв олох ёстой. Засгийн газраа огцруулдаг ажил өмнөх он жилүүдээр дуусгавар болсон гэж бодож байна. Одоо тэгж засаг төрөөрөө тоглож болохгүй. Хэн нэгэн хүний амбицаар шийддэг ч асуудал энэ биш. Засгийн газар ажлаа хийж байна. Ерөнхий сайд хөдөө орон нутагт ажиллахын зэрэгцээ улс орны өмнө тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхээр цаг наргүй зүтгэж байгаа харагддаг. Манай Засгийн газар сайн ажиллаж байна гэж хэлдэг улс орон дэлхийд ховор. Бүгд л болохгүй бүтэхгүй байна гэж шүүмжилдэг юм. Тэр болгоноор улс төр хийж огцруулаад байвал Монгол Улс яах билээ.

-Ээлжит бус чуулганаар улсын төсөвт тодотгол хийнэ гээд байгаа. Төсөвт тодотгол хийх нь тийм ч оновчтой биш гэсэн судалгааг зарим судлаач хэлж байна лээ. Энэ асуудалд та ямар байр суурьтай байна вэ?
-Нэг үе жил бүр төсөвт тодотгол хийдэг байсан. Энэ хаврын чуулганаар төсөвт тодотгол хийх байх гэсэн чинь хийгээгүй. Өнгөрсөн намрын чуулганаар бас л төсөвт тодотгол хийсэн. Тодотгол хийх нь эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулахад туслалцаа үзүүлдэг. Төсвийн тасалдлыг нөхөж балансаа барихын тулд тодотгол хийх шаардлагатай.

-Үндсэн хуулийг өөрчлөх эсэх ажлын хэсэг УИХ-ын даргын захирамжаар гарч ажиллаж байгаа. Эцэг хуульд гар хүрэх нь зөв үү. Зарим хүн 2000 оных шиг дордуулсан долоон өөрчлөлт хийх нь гээд ам муутай байна лээ.
-Үндсэн хууль батлагдаад 20 гаруй жил болж байна. Тэр үед Монгол Улс нэг нийгмээс нөгөөд шилжиж байв. Үндсэн хуулийн заалт бүрийг одоо мөрдөөд явахад учир дутагдалтай байгаа. Тиймээс хуулийг бүхэлд нь бус юм аа гэхэд 1-2 заалтыг нь өөрчилж болно. Монгол Улс парламентын тогтолцоотой учраас ялсан нам нь намаа төлөвшүүлж, хүчтэй болгож байж өөрийнхөө үзэл баримтлалыг барих ёстой. Гэтэл өнөөдөр энэ байдал хоёрдмол утгатайгаар хуульд суусан байна. Энэ утгаараа 76 бие даагч гараад ирэх бололцоотой болж буй юм.