УИХ-ын гишүүн А.Тлейхан ээлжит бус чуулганаар хэлэлцэж буй Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн төсөлд МАН-аас байгуулсан ажлын хэсгийг ахалж байгаа юм. Түүнтэй уг хуулийн төслийн талаар ярилцлаа.

-Хөрөнгө оруулалтын ту­хай хуулийн төсөлд МАН-ын бүлэг ямар саналууд түл­хүү оруулж ирж байна вэ?
-МАН-ын бүлгээс зарчмын дөрвөн санал оруулж байгаа. Хөрөнгө оруулалтын тухай хууль өрсөлдөх чадвартай байх ёстой. Хөрөнгө оруулалтын таатай орчин бүрдүүлсэн улсад л хөрөнгө оруулалт хийнэ. Дэлхийн практикаас харахад хоёр зүйлийг гол болгодог юм байна. Нэг нь татварын таатай орчин, нөгөө нь урамшуулал, дэмжлэг. Тэгэхээр Засгийн газраас өргөн барьсан хуулийн төсөлд дөрвөн төрлийн татварыг тогтворжуулна гэж оруулж ирсэн. Бусад дэмжлэг, урамшуулал, сонирхол татах хөшүүрэг тусгаагүй. Хүнээр жиших юм бол доголон хууль гэж үзэж байгаа юм. Тиймээс татварын тогтворжуулалтаас гадна, хөрөнгө оруулалтын урамшуулал гэсэн том бүлэг оруулах ёстой гэж үзсэн. Бусад орны жишгийг харж, хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийг судалж байгаад аль боломжтой Монголын хөрсөнд буух санааг нь тусгая гэж томъёоллуудыг оруулж байгаа.

-Хөдөө орон нутаг, нийс­лэл гэж хөрөнгө оруу­лалтыг ялгаж өгнө гэж байсан?
-15 тэрбум төгрөгийн хө­рөнгө оруулалт хийсэн бол 5-10 жил татварын тогтвортой орчноор хангана гэж заасан. Татвар тогтворжуулах нь зүйтэй. Гэхдээ жижиг хөрөн­гө оруулагчдыг хуульд оруу­лах ёстой. Нэг тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж байгаа бол татварын хөнгөлөлт, урамшуулал олгох ёстой. Тэгэхээр зөвхөн 15 тэрбум төгрөг гэж тогтоох нь өрөөсгөл байна. Нэг талаас жижиг хөрөнгө оруулагчдыг дэмжье. Нөгөө талдаа том хөрөнгө оруулалтын хугацаа нь 10-15 жил гэвэл багадна. Оюу толгойд бид 30 жилээр тогтворжуулсан. Тийм байтал бусад нь яахаараа 15 жил байдаг юм. Хөрөнгө оруулж байгаа хэмжээ, салбараас нь хамаарч ялгавартай байя. Том хөрөнгө оруулагчдад 15 тэрбумаас дээш байж, жижиг бол гурван тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаас эхэлж тооцох нь зөв. Орон нутаг, хот төвлөрсөн газар гэж ялгая. Хөрөнгө оруулалт дандаа төвлөрсөн газарт ордог. Орон нутаг руу чиглэсэн хөрөнгө оруулалт цөөхөн учраас нэмж урамшуулал олгох хэрэгтэй гэсэн заалтууд оруулж байна.

-Өмнө нь хөрөнгө оруул­сан компаниуд энэ хуульд хамрагдах боломжтой юу?
-Хууль гарахаас өмнө хөрөнгө оруулсан бол яах вэ гэдэг асуудал гарна. Үүнийг ч бас хамруулж, татварын орчинг нь тогтворжуулах ёстой юм. Хуулиа дагаж мөрдөх журам гар­гаад өмнөх таван жилд хө­рөнгө оруулсан, тавигдах шаард­лагыг хангасан бол тогт­­воржуулалтад хамруулъя гэсэн санал ажлын хэсэг дээр яригдсан.

-Гадаадын хөрөнгө оруу­лалтын агентлаг байгуу­лах шаардлагагүй гэж МАН-ын бүлэг үзсэн тухайд?
-Шинэ Засгийн газар байгуулагдаад төрийн захир­гааны асар том данхар бүтэцтэй болсон. Орон тоо нэмэгдэж, төсвөө даахгүй байна шүү дээ. Төсөв хэтэрлээ гэдэг чинь захиргааны зардал нэмэгдсэнтэй холбоотой. Тий­мээс тусад нь агентлаг бай­­­гуулах шаардлагагүй. Бай­гаа орон тоондоо багтаад яаман­даа шингээн газар гэж нэр­лэнэ үү, ямар нэг байдлаар шийдэх хэрэгтэй. Эдийн засаг хөгжлийн сайд ”Бид орон тоо нэмэхгүй, зардал ч нэмэгдэхгүй” гэж байгаа. Нэгэнт бид энэ хуулийг хэлэлцэхээр шийдсэн учраас идэвхтэй оролцоно. Ямар ч байсан сайн хууль гарах ёстой. Ажлын хэсэг өчигдөр /уржигдар/ 22 цаг хүртэл хуралдлаа, өнөөдөр /өчигдөр/ бүлгүүддээ танилцуулаад дахиж хуралдана. Ярих тусам хууль чангарч, сайжирдаг болохоор тал талаасаа сайн ярьж, өрсөлдөх чадвартай, гадаадынхан Монголд хөрөнгө оруулах эрх зүйн орчин бүрдүүлэх зорилт тавин ажиллаж байна.

-Урамшуулал, дэмж­лэгийн хувьд ямар арга за­мыг сонгох талаар саналууд гарч байгаа вэ?
-Хөрөнгө оруулагчдад наад зах нь үйлчилгээний дэмжлэг байх ёстой. Гадаадынхан орж ирээд хаашаа, хэнд хандах вэ гэхээр нэг цонхны үйлчилгээ үзүүлэх хэрэгтэй байгаа юм. Нэг төсөлд ажиллалаа гэж  үзэхэд гадаадаас оруулж ирэх тоног төхөөрөмжийг гааль, НӨАТ-аас чөлөөлөх эс­вэл төлөх хугацааг нь хойшлуулах. Хуулиар газрыг 60 жилээр эзэмшүүлдэг. Энэ хугацааг дахиад 40 жилээр сунгах ч юм уу. Татвар төлөх хугацааг тодорхой хугацаагаар хойш­луулах. Үйлдвэр, үйлчилгээ нь жигдэрсэн үед нь татвар төлүүлдэг байх зэрэг аль болох дэмжих санаа оруулахыг хэлэлцүүлгийн явцад хэлж байна. Хөрөнгө оруулалт татаж чадаж байгаа Вьетнамын туршлагыг судалж байна.

-Дотоодын хөрөнгө оруулагчдаа дэмжинэ гэсэн боловч хуулийн төсөлд байгаа заалт сул гэсэн шүүмжлэл байсан?
-Засгийн газар төслөө оруулж ирэхдээ дотоод гадаад гэж ялгахгүй гэсэн. Энэ нь зөв. Гэхдээ дотоодын хөрөнгө оруулагчиддаа ч ялгаагүй татварын хөнгөлөлт үзүүлж, дэмжих ёстой. Түрүүн миний ярьсан зүйлүүд дотоодынхонд илүү хамаатай. Дотоодын том компаниуд нь улс орноо авч явдаг. Гадаадынхан хийгээд байгаа монголчуудын чаддаг зүйлийг гүйцэтгүүлэх боломжийг монголчууддаа олгох ёстой гэсэн байр суурь хуулийн төсөлд тусгаж байгаа.

-Энэ хуулийн төслийг баталснаар гадаадын хө­рөн­гө оруулалт бодитоор нэ­мэгдэх боломж хэр зэрэг байгаа бол?
-Ямар ч байсан хууль эрх зүйн орчин сайжирна. Энэ хууль гарснаар гадаадын хөрөнгө оруулалт шууд ороод ирнэ гэж үзэхгүй байна. Цаг хугацааны асуудал бий. Ирэх хавраас л хөрөнгө оруулалт орж ирэх болов уу. Хамгийн гол нь, улс төрийн тогтвортой байдал. Монголын эдийн засаг хүндэрч байгаа нь хууль эрх зүйн орчноос болсон гэж би хувьдаа үзэхгүй байна. Энэ бол шинэчлэлийн Засгийн газрын үйл ажиллагаатай холбоотой. Улс төрийн тогтворгүй байдал нөлөөлсөн. Парламентын 76 гишүүн, бүлгүүд хоорондоо хэл амаа олохгүй байхад хөрөнгө оруулалт орж ирэхгүй нь ойлгомжтой. Улс төрийн тогтвортой байдал гэдэг парламентын төвшинд зөвшилцөх шүү дээ. Улс төрийн зөвшилцлийн үйл ажиллагаа явуулах хэрэгтэй. Дандаа олонхи гэдгээрээ түрий барьж шийдвэр битгий гаргаасай. Олонхиороо түрий барьж шийдвэр гаргасны гор нь одоо гарч байна. Төсвийн хуулийг цөөнхийн саналыг сонсохгүй, тооцохгүй баталсан. Гэтэл төсвийн алдагдал 720 тэрбум төгрөг болсон байна. Оны эцэс гэхэд төсвийн орлого 1.5 их наяд төгрөгөөр тасрахаар тооцоо гарсан. Зөвшилцөж байж шийдвэл улс төр тогтвортой болно. Улс төр тогтворжсоноор хөрөнгө оруулалт орж ирж, эдийн засаг сайжирна.
 
-Хөрөнгө оруулалтын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар бол УИХ-ын гишүүдийн гуравны хоёрын саналыг авсан байх ёстой гэсэн заалтыг ажлын хэсэг юу гэж үзэв?
-Хуулийг тогтвортой байл­гах гэсэн санаа юм. Га­даадынхан хуулийн тогтвор­той байдлыг чухалчилдаг. Өөрч­лөлт оруулах босгыг өн­дөрсгөж байгаа нь бу­руу зүйл биш. Гэхдээ аж­лын хэсгийн хуралд бид ярилцаад хуралдаанд оролц­сон гишүүдийн гуравны хоё­рын саналыг авах ёстой гэж оруулах боллоо. Нийт ги­шүүдийн гуравны хоёрын саналыг авахгүй гэсэн үг. Гурав­ны хоёрын санал авна гэдэг хуулийг тогтвортой байлгаж, баталгаажуулж өгнө гэж ойлгох хэрэгтэй.

-УИХ-д хуулийн төслөө анх оруулж ирэхдээ хэр боловсруулсан байсан бэ?
-Хуулийн төсөл их тааруу орж ирсэн. Дутуу дулимаг тооцоологдсон, зарим санаа олон газар давхардсан хариуцлагагүй зүйл байсан. Өчигдөр /уржигдар/-ийн аж­лын хэсгийн хуралд 60 гаруй зарчмын зөрүүтэй санал орж ирсэн. Энэ бол хуулийн төслийг тааруухан боловсруулсны жишээ. 

-УИХ-ын ээлжит бус чуул­ган энэ баасан гарагт завсарлана. Үлдэж байгаа хугацаанд маш шахуу хуралдаж хуулиа батлах болох нь. Амжих болов уу?
-Ээлжит бус чуулганд таван хуулийн төсөл оруулж ирсэн. Үүнээс Хөрөнгө оруулалтын тухай, Хөрөнгө оруулалтын сангийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж баталъя гэж дэмжсэн. Алтны худалдааны тухай, “урт нэртэй” хууль, Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуулийн төсөлд ажлын хэсэг байгуулаад намрын чуулганаар хэлэлцье гэж тохирсон. Хугацаа ер нь давчуу байгаа. Батлахын төлөө ажиллаж байна. Ажлын хэсэг дээр гарсан саналуудыг бүлгүүдэд танилцуулж, ги­шүү­дийн саналыг дахин авч, хэлэлцэнэ. Хоорондоо зөр­чилдөхгүй санал нийлэх юм бол батлагдчих магадлал бий.