Татварын ерөнхий газрын Татвар хураалтын хэсгийн улсын байцаагч Д.Болор-Эрдэнээс зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Энэ жил хэчнээн иргэн татварын хөнгөлөлтөд хам­раг­дах вэ?
-Өнгөрсөн жил 42 мянган иргэн хамрагдаж 17.8 тэрбум төгрөг авахаар болсон. Нийс­лэлд 16 мянган иргэн материалаа явуулснаас 14.800-д нь  8.7 тэрбум төгрөг олголоо. Орон нутгийн хувьд 26 мянган иргэнээс 17.800 нь найман тэрбум төгрөг аваад байна. Улсын хэмжээнд татварын буцаан олголт 80 гаруй хувьтай явна.

-Үлдсэн иргэдийн хувьд хэзээ мөнгөө авах вэ?
-1100 гаруй иргэний дансны материал зөрчилтэй байснаас хойшлуулсан.  Нийслэлд гэхэд 736 иргэний бичиг баримт зөрчилтэй байснаас харьяа дүүргийнх нь татварын албанд буцаасан. Материалаа бүрэн болгож, бичиг баримтаа гүйцээсний дараа дахин Нийслэлийн татварын газарт шалгаж дууссаны дараа олгоно доо.

-736 иргэний бичиг баримт дутуугаас буцсан гэлээ. Ер нь, иргэдийн хувьд бичиг баримт бүрдүүлэхдээ юунд анхаарах ёстой юм бэ?
-Банк дансны дугаараа буруу өгснөөс болоод мөнгө нь орохгүй удаашрах  тохиолдол олон гардаг. Тухайн хөнгөлөлт эдлэх ёстой хүн өөрийнхөө бус гэр бүл, аав, ээжийнхээ дансны дугаарыг өгчихдөг. Үүнээс болж асуудал их гардаг учраас зөвхөн өөрийнхөө дансны дугаарыг өгч байгаарай гэж хэлмээр байна.

-Бичиг баримт бүрдүүлж яваа хүмүүсийн хувьд хүндрэлтэй нэг зүйл нь тухайн орон сууц авсан орлогоо баталгаажуулах юм билээ?   
-Татварын хөнгөлөлт, чө­лөө­­лөл­төд хамрагдах ир­гэд хуульд заасны дагуу би­чиг баримтаа бүрдүүлэх ёстой. Бэлэн мөнгөнийхөө эх үүсвэр, орлогоо зайлшгүй баталгаажуулж нотлох ба­римт бичгээр өгнө. Нэгэнт хуу­лиар батлаад гаргасан жур­мыг бид мөрдөхөөс өөр арга­гүй. Дүүргийн татварын  байцаагч нар хүлээж авсны дараагаар Нийслэлийн татва­рын газар эсвэл Сангийн яам шалгаад баримт дутуу бай­на гээд буцаадаг учраас заавал баталгаажуулах шаард­лага­тай. Хэрэв их хэмжээний мөн­гийг аль нэг санхүүгийн байгуул­лагад хадгалуулж бай­сан бол нотлох баримт нь хадгаламжийн дэвтэр бай­на. Эсвэл хэн нэгэн хүнд зээлүүлж байсан тухай нота­риатаар баталгаажуулсан га­рын үсэг бүхий баримт бичиг нь мөн орлого нотолно. Тий­мээс аливаа санхүүтэй хол­боо­той асуудлыг заавал нотол­гоотой гүйцэтгэж байхыг иргэ­дэд анхааруулмаар бай­на. Түүнчлэн бэлэглэлийн гэрээгээр ямар нэг үнэтэй зүйл авах гэж байгаа бол хуулиа сайн судлахыг зөвлөе.
-Хэрвээ нотлох боломж­гүй бол хөнгөлөлт эдэлж ча­дах­гүй нь ээ?
-Тийм ээ.
-Гадаадад амьдарч бай­­гаа иргэд мөнгө явуу­лах­даа карго юм уу, хувь хүмүү­сээр явуулчихдаг. Энэ тохиолдолд яах вэ?
-Карго болон банк бус санхүүгийн байгууллагаар явуулж байсан баримт хэрэгтэй. Харин хувь хүнээр мөнгөө гуйвуулсан тохиолдолд давхар бичиг баримт цуглуул­на. Тухайн иргэний гадаад паспортонд хэдий хугацаанд гадаадад амьдарсан хуга­цаа, ажиллаж байсан байгуул­лагаас тодорхойлолт авах шаардлагатай.  
-Одоо мөрдөгдөж буй хуулиараа хөнгөлөлтөд хамрагдах дээд хэмжээг 30 сая төгрөгөөр тогтоосон. Гэтэл өнөөдөр нэг өрөө байрыг 45 сая,  гурван өрөө байрыг 100 сая дээш төгрөгөөр худалдаж авч байна шүү дээ. 100 саяас төгрөгөөр орон сууц худалдаж авчихаад хариуд нь гурван сая төгрөг эргүүлж авахаар шударга биш юм аа даа?
-Хувь хүний орлогын албан татварын хууль 2007 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн. Тэгэхээр даруй таван жил өнгөрчихөж. Иргэдээс энэ талаар гомдол санал байнга ирдэг. Мэдээж,  хуульд өөрчлөлт оруулж байж татварын хөнгөлөлт эдлэх мөнгөний тоог нэмэгдүүлнэ шүү дээ.
-Ер нь, хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар талаар ярьж байгаа юу?
-Одоохондоо ярьсан зүйл байхгүй.
-2011 онд орон сууц болон үл хөдлөх хөрөнгө худалдаж авсан иргэд энэ оны хоёрдугаар сарын 15-нд бичиг баримтаа бүрдүүлэх шаардлагатай. Тухайн орон сууцных нь ордер гараагүйгээс хугацаандаа амжаагүй бол яах вэ?
-Ирэх жилийн хоёрдугаар сарын 15-нд бичиг баримтаа бүрдүүлээд өгөх боломжтой.