Л.НОМИН

Ардчилсан намын Үндэсний зөвлөлдөх хорооны хурал өнгөрсөн долоо хоногийн гол дуулиантай үйл явдлын нэг байсан. Лхагва гарагт болсон энэ хурал нэлээд ширүүн уур амьсгал дунд болох мессэж ч багагүй хаясан. Харин санасан шиг дуулиант үйл явдал өрнөөгүйд бухимдах хүмүүс мэр сэр бий. Сонгуульд ялагдсан намын томоохон хурал хэдэнтээ хойшилсон ч энэ удаад нэгнээ сонсч, хүлээцтэй хандсан харьцангуй зөөлөн уур амьсгал дунд болсон. Намынхаа үндсэн дүрмийг шинэчлэх, намын дарга нараа шинээр сонгох, бүтэц бүрэлдэхүүнээ солих гэх мэт бүх өөрчлөлтийг нэг дор хийнэ гэж байхгүй нь ойлгомжтой.

Тиймээс системтэй өөрч­лөлт хийхээр санал нэгдсэн болохоор ҮЗХ үндсэндээ нам жим болсон гэхэд болно. Тэгэхдээ 26 жилийн ойн Их хурал дүр­мийн өөрчлөлт хийж, түүний дараанаас өөрчлөлт, шинэчлэлтүүд аажмаар хийх ажил эхэлнэ. Өөрчлөлт гарна гэж үзсэн АН-ынхан боломжийг ашиглахыг шийдэж эхнээсээ байр сууриа илэрхийлэх болов. Түүний нэг нь УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан. Тэрээр өнгөрсөн баасан гарагт мэдэгдэл хийсэн юм.  

Ж.Батзандан “АН-ын ҮЗХ-ны хурлаар үндсэн дүрмийг шинэчлэх ажлын хэсэгт орж ажиллахаар болсон. АН-ыг коммунист үзлээс нь салгахын тулд үндсэн дүрмийн үзэл санааны шинэчлэлийг хийнэ. АН сүүлийн жилүүдэд жирийн гишүүдээсээ хөндийрсөн. Барьцаалагдсан, бүлэглэлийн гарт орсон нам болсон учраас АН-ыг түүнээс салгаж, ард түмэнтэй ойртуулна. Эрх чөлөө, хүний эрхийг дээдэлсэн үнэт зүйлтэй нам болгохын төлөө үндсэн дүрмийн өөрчлөлт хийх болно.

Арванхоёрдугаар сарын 6-нд Их хурлаар Үндсэн дүрмээ шинэчилж, одоогийн ҮЗХ-г тарааж, авлигад идэгдэж, хулгайн гараар орсон хуучин АН-ыг тараана. Үндсэн дүрмэнд хэд хэдэн чухал өөрчлөлт оруулах юм. Жишээлбэл, бүх шатны намын хорооны даргыг ҮЗХ хороо буюу намын хороо гэдэг бүлэглэл сонгодог байсныг болиулж нийт гишүүд дэмжигчдээс нь сонгодог тогтолцоо руу явна. Хэвтээ тогтолцоотой нам байсныг нь хагас босоо тогтолцоотой, дэг журам, хатуу сахилга баттай болгоно гэдгийг баттай хэлье. Гишүүдээ дарамталж айлгадаг, хөөдөг хуучин коммунист арга барилыг нь устгана. Фракцуудыг татан буулгаж бодлого тодорхойлох мэргэжлийн зөвлөлүүдийг бий болгоно. АН-ын бүх шатны даргыг АН-ын гишүүд дэмжигчдээс нь сонгодог болсон тохиолдолд УИХ дахь АН-ын бүлгийн хамгийн залуу гишүүн Батзандан миний бие намын даргын сунгаанд өрсөлдөх болно. Хуучин биш шинэ АН-ыг удирдаж чадна гэдэгтээ би итгэлтэй байгаа. Жинхэнэ ардчиллыг бий болгож чадна гэдэгт итгэлтэй байна. АН-ыг бүлэглэлүүд, олигархиудын савраас салгаж чадна гэдэгт итгэлтэй байгаа. Бат­зандан АН-ын дарга болбол Р.Амаржаргалыг Ерөн­­­хий­лөгчийн сонгуульд нэр дэвшүүлэхээр дэмжиж ажил­лахаа мэдэгдье” гэсэн юм.

Түүний дараа сэтгүүлчдийн асуултад ингэж хариулав.
-Үндсэн дүрэмд ямар өөрчлөлт оруулах вэ?
-Шинэ үзэл санааны баримтлалыг баталбал АН үндсээрээ өөрчлөгдөнө. Хариуцлагатай, ард иргэд, гишүүд дэмжигчдэдээ хамгийн ойрхон нам болно. Фашист, коммунист арга барилаасаа салсан цоо шинэ нам болно. Өнөөдөр фракц бүлэглэлүүд хоорондоо зодолдож, дараагийн Ерөнхийлөгчид нэр дэвших хүн хэн байх вэ гэдгээ тодруулж чадахгүй байна. АН улс төрийн барьцаанд байгаа. Социологийн судалгаагаар АН-аас хамгийн өндөр рейтингтэй гарч ирж байгаа хүн нь Р.Амаржаргал. Тиймээс дараагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд би Амаржаргалыг дэмжиж, түүний ард зогсч, Ард­чиллын тугийг өргөн, дараа­гийн хариуцлагатай, шударга, эх орноо боддог, бүлэглэлийн гарт ороогүй Ерөнхийлөгчийг сонгохын төлөө явна.

-Та одоо аль фракцад харьяалагддаг вэ?
-АН-ын фракцуудаа та­тан буулгах процесс эхэлж бай­на. ҮЗХ-ны хуралдаанаар миний бие аль ч фракцид харь­яа­лаг­дахгүй, фракцгүй, хувааг­­дал­гүй улс төрөөр явахаа илэр­­хийлсэн. УИХ-ын гишүүн Батзандан бол фракцгүй хүн. Ши­нэ үеийн шинэ улс төр хийх хүн гэдгийг минь ойлгох хэрэгтэй.   

Тэгвэл ҮЗХ-ны лхагва гара­гийн хурлын өмнө сэтгүүлчдийн асуултад УИХ-ын гишүүн асан Р.Амар­жаргал ийм хариулт өгсөн.

“ҮЗХ-гоо шинэчлэх хэрэгтэй байна. УИХ юм уу орон нутгийн сонгуулиар автоматаар ҮЗХ шинэчлэгдэж байдаг мехнизм байвал зүгээр. Одоогийн дүрэмд энэ байхгүй учраас өнөөгийн ҮЗХ-д бүх насаараа байхаар дархалчихсан юм шиг зөрчил гарч ирээд байгаа юм. АН-д хамгийн тулгамдсан асуудал бол дотоод ардчилал. Дотоод ардчиллыг бэхжүүлэх арга зам юу гэдгийг хөндөх ёстой. Би намын дарга болон Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихгүй” гэж байр сууриа илэрхийлсэн. Гэхдээ энэ бол Ж.Батзандангийн мэдэгдлээс хоёр хоногийн өмнө хэлсэн үг. Баасан гарагт Ж.Батзандангийн мэдэгдлийн дараа ямар нэг байдлаар өмнөх байр сууриа ба­­татгасан эсвэл няцаасан үг одоохондоо Р.Амар­­­жаргалаас гараагүй байна.

АН-ын даргад өрсөлдөх тодорхой хэд хэдэн хүн байгаа бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өөрийгөө сойхоо албан ёсоор зарласан нь ганц Н.Алтанхуяг. Харин түүний ойр тойрныхон, хамаатан садангуудыг барьж, хорих нь эрс идэвхжээд буй. Тийм ч болохоор тэрээр өчигдөр телевизийн нэвтрүүлэгт оролцож ноцтой баримт дэл­гэнэ гэсэн. Ингэхээр АН-ын дарга хэн болохоос дараагийн Ерөн­хийлөгчийн сонгуульд өрсөл­дүүлэх хүний нэр тодор­хой болох нь. Би дэвших хүсэл­тээ гэдгээ ил хэлсэн хоёр ч хүн хуулийн байгууллагын шалгах, саатуулах асуудалд холбогдоод байгаа болохоор дараа дараагийн горилогчид өөрөө ил гарч чадахгүй байгаа ч гэх. Юутай ч Монголын улс төрд нэгэн шинэ хэлбэрийн өрсөл­­дөөнийг АН бий болгох гэж байна. Магадгүй Р.Амар­жаргалыг дэмжигчдээс оноо цуглуу­­лахаар Ж.Батзандан дар­гад өрсөлдөж буйг үгүйсгэх аргагүй. Түрүүлж дуугарвал нам дарагдчихдаг болохоор Р.Амаржаргал түр хүлээзнэсэн ч байж мэдэх юм.